De drie meest gestelde vragen van ouders over meertalig opvoeden worden beantwoord: FAQ voortkomend uit HaBilNet-adviesgesprekken met Annick De Houwer & Janice Nakamura

Tijdens een HaBilNet-adviesgesprek kunnen ouders of andere familieleden specifieke vragen bespreken en/of hun huidige situatie beschrijven om met de consulent te bekijken of ze op de goede weg zijn. Samen kunnen ze tijdens het adviesgesprek strategieën en werkwijzen ontwikkelen die ouders gaan helpen bij de talige omgang in hun gezin.

Na meer dan 200 adviesgesprekken met ouders willen we de drie meest gestelde vragen met u delen en u het advies geven dat HaBilNet-consulenten Annick De Houwer en Janice Nakamura daarop hebben gegeven. We hopen dat dit onze lezers kan helpen. Mocht u echter meer gedetailleerde antwoorden nodig hebben of nog vragen hebben, aarzel dan niet om zelf een adviesgesprek aan te vragen.

Vraag nr. 1:
Hoe kan ik een taal stimuleren als die niet de schooltaal van mijn kind is?
De kwaliteit en kwantiteit van de taal waarmee kinderen worden omringd, d.w.z. het taalaanbod, spelen een belangrijke rol bij het stimuleren van de taalontwikkeling van kinderen. Als u wilt dat uw kind uw taal leert, moet u de tijd nemen om zoveel mogelijk met hem of haar te praten.

Hieronder vindt u een lijst met activiteiten en methoden die u kunnen helpen een routine te vinden die bij uw gezinssituatie past:

• Praat zoveel mogelijk met uw kind om het taalaanbod in de betreffende taal te maximaliseren.
• Breng zoveel mogelijk tijd door met uw kind (kies bijvoorbeeld een gezamenlijke hobby waarbij veel gepraat moet worden).
• Zoek een speelgroep of richt er een op met ouders die uw taal spreken.
• Zoek kinderopvang waar men de betreffende taal met uw kind kan spreken. Zo neemt de omvang en diversiteit van het taalaanbod in deze taal toe.
• Neem studenten of gasten bij u thuis op die uw taal goed spreken en bereid zijn om met uw kind te spelen en praten (misschien vindt u mensen uit uw thuisland?).
• Gebruik tactiele prentenboeken of maak gebruik van liedjes (met begeleidende bewegingen) en kinderrijmpjes.
• Lees uw kind regelmatig voor in uw taal – of beter nog, maak er een gewoonte van om elke dag samen te lezen. Begin met zeer korte prentenboeken wanneer uw baby 2 maanden oud is!
• Zodra uw kind de basisschoolleeftijd heeft bereikt, kunt u het leren lezen en schrijven in uw taal. Lees- en schrijfvaardigheid vergroten de taalvaardigheid van uw kind en maken zelfstandig leren op latere leeftijd mogelijk.
• Breng uw land of regio van herkomst tot leven in uw huis door de tradities en gebruiken ervan in ere te houden.
• Omring uw kind met culturele kenmerken die verband houden met uw plaats van herkomst en uw taal.
• Probeer zo vaak mogelijk met uw kind een regio te bezoeken waar uw taal veel gesproken wordt.
• Laat uw kind kinderprogramma's in uw taal zien en kijk er samen naar (we raden dit echter niet aan voor kinderen jonger dan twee jaar: schermtijd is niet zo goed voor kleine kinderen).
• Maak afspraken voor videogesprekken met grootouders of andere familieleden die uw taal spreken. Zij kunnen zorgen voor extra taalaanbod in uw taal. Sommige grootouders lezen hun kleinkinderen zelfs voor via Zoom met behulp van digitale e-books!

Vraag nr. 2:
Mijn kind begrijpt de taal die ik tegen haar of hem spreek, maar antwoordt in een andere taal. Hoe kan ik de taalkeuze van mijn kind beïnvloeden?

Kinderen kiezen vaak de taal waarin ze zich het gemakkelijkst kunnen uitdrukken. Door de manier waarop u reageert in een gesprek, door middel van zogenaamde 'gespreksstrategieën', kunt u uw kind ertoe aanzetten om uw taal te spreken.

• Uw kind antwoordt niet in de taal waarin u het aanspreekt? Dan kunt u het aanmoedigen om over te schakelen naar uw taal door het te vragen om te bevestigen wat het eerder in de voorkeurstaal heeft gezegd door een veronderstelling te uiten. Als uw kind bijvoorbeeld 'Jyuusu hoshii' in het Japans heeft gezegd, maar u spreekt Nederlands met haar, herhaal dan in het Nederlands wat uw kind in het Japans heeft gezegd, maar dan als vraag. In dit geval is dat dan: 'Wil je nog meer sap?'. Het is gemakkelijk voor uw kind om op deze gespreksstrategie te reageren. Het gevraagde antwoord zit immers meestal in de vraag vervat. Vaak is het zelfs voldoende als uw kind "ja" zegt, zodat het (in dit voorbeeld) niet echt veel Nederlands hoeft te spreken. U hebt uw kind nu echter de woorden gegeven die het misschien nog nodig had om zelfstandig te kunnen spreken.
• Een andere reactie die uw kind verder helpt in het taalverwervingsproces is de gespreksstrategie waarbij u vraagt om verduidelijking. Na het Japanse verzoek 'Jyuusu hoshii' van uw kind vraagt u bijvoorbeeld gewoon: 'Pardon?'. Deze vraag stimuleert het actieve gebruik van het Nederlands, omdat uw kind zelf het juiste Nederlandse antwoord moet bedenken (u kunt in dit voorbeeld natuurlijk Nederlands door elke andere taal vervangen).
• Een vraag om te vertalen is de duidelijkste strategie. U kan uw kind vragen om over te schakelen naar de voorkeurstaal door bijvoorbeeld te zeggen: "Hoe zegt mama/papa dat?" (U vindt meer gedetailleerde beschrijvingen in de Engelstalige publicaties in de marge).

Vaak letten ouders echter niet zozeer op de taal die hun kind spreekt. Ze zijn zelf vaak tweetalig en begrijpen hun kind, ook als het kind niet de taal spreekt die een specifieke ouder met hen praat.

• Ouders reageren vaak gewoon in de taal waarin ze het liefst met hun kind praten. Door het gesprek zonder onderbreking voort te zetten, geven ze het kind het signaal dat het gebruik van de andere taal prima is. Dit kan leiden tot permanente tweetalige gesprekken waarbij elke partij een andere taal spreekt (zogenaamde luistertaalgesprekken).
• Het kan zelfs voorkomen dat ouders van taal wisselen en het gesprek vervolgens voortzetten in de taal die het kind gebruikt. Als ze het voorbeeld van hun kind volgen betekent dat dat hun taal niet hoeft te worden gebruikt. Bovendien vermindert deze strategie de hoeveelheid taalaanbod in hun taal, wat leidt tot minder leermogelijkheden.

De gespreksstrategieën 'Het gesprek voortzetten' en 'Van taal wisselen' bevorderen niet het gebruik van de door u geprefereerde taal door uw kind. De beste manieren om uw kind aan te moedigen uw taal te gebruiken in een gesprek zijn veeleer de bovenvernoemde strategieën 'Vragen om bevestiging', 'Vragen om verduidelijking' en 'Vragen om te vertalen'.

Ouders kunnen ook zinnen en woorden van hun kind naar hun eigen taal vertalen. Zulke gespreksstrategie waarbij uitspraken van een kind herhaald worden in de taal die de ouder spreekt kunnen kinderen aanmoedigen om zelf ook de woorden in de taal van de ouder te herhalen. Het kan echter ook zijn dat uw kind dit als optioneel beschouwt. In ieder geval levert de vertaalstrategie van volwassenen een grotere woordenschat op voor toekomstige gesprekken.

Om gespreksstrategieën te kunnen toepassen die het kind aanmoedigen om uw taal te spreken, moet u zich bewust worden van de taal die uw kind op dit moment spreekt. Spreekt uw kind uw taal of een andere taal? U zal snel merken welke taal uw kind normaal gesproken met u spreekt, zelfs als het nog erg jong is. Zodra uw kind korte zinnen spreekt in de taal die u niet met uw kind spreekt, doet u er goed aan direct te beginnen met het toepassen van aanmoedigende gespreksstrategieën. En zodra u aanmoedigende strategieën gebruikt, is het belangrijk dat u consequent en vastberaden bent. Dat kan in het begin wat moeilijk zijn. Maar zodra kinderen begrijpen dat van hen verwacht wordt dat ze tijdens een gesprek dezelfde taal spreken als hun ouders, en dat ze de woorden in hun taal kennen die ze daarvoor nodig hebben, zullen ze snel wennen aan de strategieën en zelfs nauwelijks nog de "verkeerde" taal gebruiken.

Hier zijn nog enkele tips om het taalgebruik van uw kind te stimuleren:

• Complimentjes aan uw kind omdat het uw taal spreekt kan helpen om het steeds bewuster te maken van haar of zijn taalkeuze. Dat helpt!
• Een handpop die alleen uw taal spreekt en waarmee u praat biedt een voorbeeld van een gesprek in uw taal dat uw kind kan observeren en waarvan het kan leren. Het geeft ook aan dat uw taal leuk is.
• Een manier om uw kind te helpen de woorden te leren die het in alle gezinstalen nodig heeft, is door het aan te moedigen vragen te stellen als "Hoe zegt mama dat?".

Echter, probeer niet de tolk van uw kind te worden wanneer bijvoorbeeld grootmoeder of andere personen die uw taal spreken op bezoek komen: geef uw kind de tijd om zich in de taal van grootmoeder uit te drukken en vraag grootmoeder om uw kind aan te moedigen, ook al verloopt de communicatie in het begin misschien wat moeizaam. Ook: als u met uw eerste kind een goed werkende routine invoert, legt u de basis voor alle volgende kinderen!

Hoe belangrijk het is om de motivatie om een taal te spreken aan te wakkeren, leest u in ons blogartikel Het geheim van een succesvolle meertalige opvoeding. U kunt ook twee korte Engelstalige video's bekijken van vooraanstaande onderzoekers op het gebied van meertaligheid, prof. Adam Winsler (lid van de adviesraad van HaBilNet, hier) en prof. Simona Montanari (hier). In de video's wordt benadrukt dat ouders die willen dat hun kinderen hun taal spreken er best voor zorgen dat hun kinderen genoeg motivatie hebben om hun taal willen spreken.

Vraag nr. 3:
Hoe kan ik de tweetaligheid van mijn kind in verschillende levensfasen het beste stimuleren, bijvoorbeeld als baby of op het moment dat mijn kind naar de crèche of (kleuter)school gaat?

Taal speelt al heel vroeg in het leven een rol, zelfs al voor de geboorte. Baby's reageren verschillend op talen die ze tijdens de zwangerschap wel of niet hebben gehoord. Het is dus zinvol om zo vroeg mogelijk met tweetalig taalaanbod te beginnen als in uw gezin twee talen een rol spelen. Omdat uw kind zich heel de tijd aan het ontwikkelen en veranderen is, zullen de routines wat taalaanbod betreft moeten veranderen naarmate uw kind ouder wordt.

Hoe u baby's kunt ondersteunen:
Er bestaat een speciale manier van praten met babys (Annick De Houwer gebruikt de term "totbebees" hiervoor) die het voor uw baby gemakkelijker maakt om taal te beginnen leren.
De volgende tips zijn van belang:

• Spreek met een hogere stem wanneer u tegen uw baby praat.
• Gebruik overdreven mimiek wanneer u tegen uw baby praat.
• Spreek vrij langzaam.
• Gebruik korte en eenvoudige zinnen.
• Las vrij lange pauzes tussen de zinnen in.
• Herhaal delen van zinnen.
• Benadruk belangrijke woorden.
• Articuleer heel duidelijk.

U komt er meer over te weten in deze Engelstalige video vanaf minuut 14.

Veel mensen spreken automatisch op de hierboven beschreven manier met hun baby en kunnen dit vooral doen wanneer ze hun eigen familietaal (of hun twee familietalen) met hun kind spreken. In een taal die voor hen een echte vreemde taal is, is dat moeilijk.

Zodra uw baby tekenen van taalbegrip vertoont, wordt het erg belangrijk om uw kind te betrekken bij korte 'gesprekken' waarin u het 'echte' spreken voor uw rekening neemt, maar uw baby met non-verbale middelen reageert, bijvoorbeeld door opgewonden met de beentjes te trappelen, te glimlachen, te zwaaien en dergelijke. U zult al snel leren om zich aan uw baby en zijn of haar groeiende taalontwikkeling gaandeweg aan te passen.

Wanneer baby's peuters, kleuters en basisschoolkinderen worden:
Hoe ouder uw baby wordt, hoe minder u de typische kenmerken van totbebees zult gebruiken. Naast wat we in de antwoorden op vragen 1 en 2 hierboven voorstelden, zijn er nog de volgende zaken waar u best rekening mee houdt.
Op een gegeven moment kan het gebeuren dat uw kind plotseling niet meer uw taal spreekt. Dit gebeurt vaak tijdens belangrijke overgangen in het leven van het kind, d.w.z. wanneer het naar de kleuterschool of de basisschool gaat. Wij raden u aan om in deze periode extra alert te zijn en op deze momenten extra aandacht te besteden aan uw taalgebruik met uw kind. Op deze manier kunt u voorkomen dat uw kind overgaat op receptieve tweetaligheid (waarbij het uw taal wel blijft begrijpen, maar niet meer spreekt, en waarbij u met uw kind luistergesprekken voert waarbij elke persoon een andere taal spreekt).
Het is belangrijk om uw kind te blijven motiveren en aanmoedigen om uw taal te spreken. Omring uw kind indien mogelijk met mensen die positief staan tegenover tweetaligheid en prijs uw kind voor het feit dat het twee talen spreekt. Dit geeft uw kind het gevoel dat het speciaal is en versterkt haar of zijn zelfvertrouwen. Zoek naar leuke activiteiten in uw taal. Als er in uw buurt gezinnen zijn die uw taal spreken, probeer dan contact met hen te leggen.

Als uw kind een positieve houding ten opzichte van al zijn of haar talen ontwikkelt, zal dit de positieve ontwikkeling van een tweetalige en rijke culturele identiteit sterk bevorderen. Naarmate uw kind ouder wordt, wilt u misschien gesprekken voeren over hoe de talen in uw gezin worden gebruikt en waarom u beide talen belangrijk vindt.
Misschien merkt u dat als u meer dan een kind hebt dat uw kinderen alleen in de schooltaal met elkaar communiceren, hoewel ze vloeiend tweetalig zijn. Maakt u zich geen zorgen – het is typisch dat tweetaligen hun talen in verschillende situaties gebruiken.

Samenvattend
Samenvattend: ouders en andere familieleden die aan een HaBilNet-consultatie hebben deelgenomen, waren vooral geïnteresseerd in (1) hoe ze hun kinderen kunnen ondersteunen bij het leren van hun (niet-schoolse) taal, (2) hoe ze ervoor kunnen zorgen dat kinderen in dezelfde taal antwoorden als de ouders, en (3) hoe ze kinderen in verschillende levensfasen, van geboorte tot school, kunnen ondersteunen. De antwoorden van onze consultants op deze ouderlijke vragen hebben een gemeenschappelijke draad: het is cruciaal om een positieve omgeving voor kinderen te creëren waarin wordt getoond hoe belangrijk al hun talen zijn.
Of je nu één of alle vragen hebt bekeken, we hopen dat je iets hebt meegenomen uit de antwoorden en extra bronnen. We wensen jou en je gezin het allerbeste op jullie Harmonieuze Tweetaligheidsreis: praat met je kinderen!